مقدمه سازمان مجازی که گاه از آن با عنوان «سازمان شبکهای» نیز یاد میشود، مدلی نوین از ساختار سازمانی است که در آن فعالیتها از طریق شبکهای از واحدهای پراکنده جغرافیایی و با اتکا به فناوری اطلاعات و ارتباطات هماهنگ میشود .
این مفهوم که در اوایل دهه ۱۹۹۰ مطرح شد، با هدف پاسخگویی سریع به تغییرات بازار و دسترسی به منابع جهانی، توجه بسیاری را به خود جلب کرد . اما پرسش اساسی این است که آیا این مدل سازمانی لزوماً به موفقیت منجر میشود؟ بررسی تجربیات شرکتهای مختلف نشان میدهد که پاسخ به این سوال به عوامل متعددی بستگی دارد.
تجربه موفق: انطباقپذیری در بحران شرکت Eventbrite، بهعنوان یک پلتفرم مدیریت و فروش بلیط رویدادها، نمونهای برجسته از موفقیت در بهرهگیری از مدل سازمان مجازی است. این شرکت که کسبوکارش بر گردهماییهای حضوری استوار بود، در دوران همهگیری کووید-۱۹ با چالش عظیمی روبهرو شد و فعالیتش عملاً متوقف گردید . با این حال، Eventbrite با بهرهگیری از زیرساختهای دیجیتال خود و شراکت با پلتفرمهایی مانند Zoom، بهسرعت مدل کسبوکارش را به سمت رویدادهای مجازی سوق داد. این تغییر استراتژی منجر به رشد ۲۰۰۰ درصدی رویدادهای آنلاین تا آوریل ۲۰۲۰ شد . این موفقیت نشاندهنده مزایای کلیدی سازمانهای مجازی نظیر چابکی، کاهش هزینههای عملیاتی و دسترسی به بازارهای جدید است .
تجربه ناموفق: چالشهای اعتماد و کنترل در نقطه مقابل، تجربه شرکت Zirtual بهعنوان یک هشدار جدی عمل میکند. این شرکت که خدمات دستیار مجازی ارائه میداد، به سرعت رشد کرد اما در سال ۲۰۱۵ به دلیل اتمام نقدینگی، ناگهان فعالیت ۴۳۰ کارمند و مشتری خود را متوقف نمود . تحلیلها نشان میدهد که این شکست ناشی از دو تصمیم اشتباه بود: تغییر وضعیت استخدامی دستیاران از پیمانکار به کارمند تماموقت و سپس استخدام گسترده پیش از ایجاد تقاضای کافی . این رویداد معایب ذاتی سازمانهای مجازی از جمله ضعف در کنترل داخلی، چالشهای هماهنگی و ریسکهای امنیتی را برجسته میکند . وابستگی بیش ازحد به تأمین مالی خارجی و ناتوانی در مدیریت هزینهها در برابر درآمد، Zirtual را با وجود پتانسیل بالا، به سمت ورشکستگی سوق داد. تحلیل و نتیجهگیری موفقیت یا شکست یک سازمان مجازی به عوامل متعددی بستگی دارد. از یک سو، این مدل سازمانی با فراهم آوردن انعطافپذیری، دسترسی به استعدادهای جهانی و کاهش هزینههای سربار، مزایای رقابتی چشمگیری ایجاد میکند . از سوی دیگر، چالشهایی نظیر ایجاد و حفظ فرهنگ سازمانی، مدیریت ارتباطات، احساس انزوای کارکنان و مسائل امنیتی میتوانند عملکرد آن را با مخاطره مواجه سازند .
تجربه Eventbrite نشان میدهد که چگونه فناوری و رهبری کارآمد میتوانند یک سازمان را در بحران نجات دهند، در حالی که داستان Zirtual ثابت میکند که رشد سریع بدون زیرساختهای مالی و مدیریتی مناسب، میتواند به سرعت به فروپاشی بینجامد . بنابراین، سازمان مجازی به خودی خود نه موفق است و نه ناموفق؛ بلکه نحوه مدیریت، میزان اعتماد بین اعضا، و توانایی در ایجاد تعادل بین انعطافپذیری و کنترل است که سرنوشت آن را رقم میزند.
فهرست منابع و مآخذ
۱. Goldman, S. L., Nagel, R. N., & Preiss, K. (1995). Agile competitors and virtual organizations: Strategies for enriching the customer. Van Nostrand Reinhold.
۲. Gansakaran, R. (2001). Agile manufacturing: A framework for research and development. International Journal of Production Economics, 62(1-2), 87-105.
۳. Garton, C., & Wegryn, K. (2020). Eventbrite”s pivot to virtual events during COVID-19. Harvard Business School Case Study. (مستندات رشد ۲۰۰۰ درصدی رویدادهای آنلاین Eventbrite در آوریل ۲۰۲۰)
۴. Konrad, A. (2015). The rise and sudden fall of Zirtual: A startup cautionary tale. Forbes. (گزارش تحلیلی درباره ورشکستگی Zirtual در سال ۲۰۱۵)
۵. علیمرادی، س. م. (۱۳۸۸). مزایا و معایب سازمانهای مجازی. روزنامه رسالت، شماره ۶۷۰۷.
۶. ملا حسینی، ع.، & مصطفوی، ش. (۱۳۸۷). ارزیابی چابکی سازمان با استفاده از منطق فازی. فصلنامه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشگاه تهران.
تهیهکننده: شهرداد زمانی